Cymry Lerpwl
Cymdeithas Etifeddiaeth Glannau Mersi

Hafan

Cymdeithasau

Eglwysi Cymraeg

Yr Angor

Cymeriadau lleol

Llyfrau

Y
Genhadaeth

Archifau

Dysgu yr Iaith

Liverpool Welsh

 
Cymdeithas Etifeddiaeth Cymry Glannau Mersi
Merseyside Welsh Heritage Society



Sefydlwyd y Gymdeithas yn 2000 gydar bwriad o hyrwyddo gybodaeth leol a thu hwnt am ddiwylliant, iaith ac etifeddiaeth Cymry Lerpwl. Ir perwyl hwn gosodwyd placiau i nodi cyfraniad nifer o Gymry i fywyd Cymreig Glannau Mersi a thu hwnt. Hefyd cynhelir gŵyliau blynyddol i ddathlu cyfraniad Cymru nodedig neu weithgareddau Cymraeg arbennig.


Iwan Llwyd (1957-2010)

Un o feirdd gorau ei genhedaeth oedd Iwan Llwyd. Enillodd y goron yn Eisteddfod Genedlaethol Cwm Rhymni 1990 am gasgliad o gerddi Gwreichion, ac enwyd ei lyfr Dan Ddylanwad, syn cynnwys cerddi am ei brofiad yn America ynghyd 27 o ddarluniau du a gwyn gan Anthony Evans, yn Llyfr y Flwyddyn yn 1997. Credai mewn poblogeiddio barddoniaeth drwy ddarlleniadau cyhoeddus a pherfformiadau cerddorol, yn fyw ac ar radio a theledu, nid yn unig yng Nghymru ond ar gyfandir America hefyd. Ym Mis Mai 2006 darllenodd beth oi waith yn adeilad y Cenhedloedd Unedig yn Efrog Newydd fel rhan or Peoples Poetry Gathering.

Mae o ddiddordeb arbennig i ni ar Lannau Mersi, am iddo gyfansoddi cerddi yn ymwneud Lerpwl a Chilgwri. Cyfansoddodd y gerdd Ffarwelio ar achlysur angladd ei gyfnither Mrs Anne Clitherow a oedd yn aelod ym Methel, Heathfield Road, Lerpwl:

Rhwng Menlove Avenue a Penny Lane,

Ar y tir cyfarwydd rhwng deigryn a gwn,

Lle maer alaw yn ifanc ar cefndryd yn hen

Fe ddywedais i ffarwl.

Ymddengys ei gerdd Cilgwri yn Rhyw Deid yn dod Miwn, llyfr a gynhyrchodd ar y cyd r ffotograffydd Aled Rhys Hughes. Yn y gyfrol hon gwelir lluniau o arfordir Cymru, ac yn gyfochrog phob un, gerddi gan Iwan Llwyd. Egyr y gerdd Cilgwri gydar llinellau:

Y tu hwnt ir gors mae Cymru

Yn codin gadeiriol or dŵr.

Yna sonia am sgerbydaur hen longau yng ngwlyptir y Dyfrdwy, yn ysu am ddilyn gweddill y daith.  Ond er gwaethaf y pethau a ddiflannodd o Gilgwri roedd atgofion yn glynu yn y cof a bywyd yn dal i fynd yn ei flaen, fel yn achos Mwyalchen Cilgwri yn y chwedl Culhwch ac Olwen a oedd yn dal i gofio eignion y gof o gyfnod ei heienctid er nad oedd yn bodoli erbyn iddi heneiddio. Maer gerdd yn cloi gydar cwpled:

 a rhywlen y lle mae mwyalchen heno 

 ar eingion y gof yn dal i guro.

             Roedd lleoedd yn ysbrydoli Iwan Llwyd a nunlle yn fwy na Soar y Mynydd, y capel mwyaf anghysbell yng Nghymru. Cyfansoddodd ddwy gerdd am y capel hwn, un yn ei gyfrol gyntaf Sonedau Nos Sadwrn, ac yn ddiweddarach soned lle y maen disgrifior tawelwch o gwmpas Soar y Mynydd, a bugail yn agor y capel gwyngalch, sydd fel goleudy yn cyfeirio pobl ddiarth o gwmpas y moelydd maith. Yna cyflwyna ei neges ddeifiol: mae cyfalafwyr wedi gweld eu cyfle i greu melinau gwynt i amharu ar dawelwch y lle a hagrur amgylchfyd:

Fe welodd haid o flingwyr cyfalafol

Werth cneifio a chorlannur awel rydd;

Cyn hir fe welir uwch y capel gwyn

Fugeiliaid newydd ar y llethrau hyn.

Cerdd arall oi eiddo, lle y maen tynnu sylw at broblem gymdeithasol barhaol, yw Tai Unnos. Yn y rhan gyntaf maen sn am ein cyndeidiau yn codi tai rhwng gwyll a gwawr / a chynnau tn cyn ir landlord dynnur cyfan i lawr. Ond mae digartrefedd yn rhan on bywyd beunyddiol o hyd. Heddiw gwelir pobl yng nghesail concrid swyddfeydd gweigion, dan bontydd ffyrdd osgoi ac mewn meysydd parcio yn hawlio darn o dir bocsys cardbord blr. 

Roedd Iwan Llwyd yn ddyn amryddawn. Yn ogystal barddoni, bun canur gitr bas gyda grwpiau Geraint Lvgreen a Steve Eaves. Yn anffodus, bu farw yn gynamserol a chafodd Cymru ei hamddifadu o ddarllen a chlywed mwy oi gynnyrch barddonol.  

 


Rhaglen  Ddwyieithog  yn yr Ŵyl/  Black Chair- y Gadair Ddu--  Bilingual Festival Timetable to remember the centenary of the 1917  National Eisteddfod of Wales  in Birkenhead and the  genius of  Private Ellis Humphrey Evans ( Hedd Wyn ) killed at Pilkem Ridge on 31-7-1917   in/  yn Ysgol  Wirral  Hospitals School  ( Campws  Joseph Paxton, 157 Park Road North , Claughton )  ger  Birkenhead Park, Penbedw ar Ddydd Sadwrn, 9 Medi  a Sul  10 Medi  2017.------Saturday 9 September 2017

 Trefnwyr y Llwyfan am y Dydd  / Mr Brian Thomas a Dr J.G.Williams ynghyd a deuddeg o stiwardiaid o Gymdeithas Gymraeg Birkenhead a Lerpwl.

 Sesiwn Gyntaf/ First Session 10.30-11.45. Opening of the Festival (in  both Welsh  and English)

The Birkenhead Welsh and the Eisteddfod ( in Welsh ) : Parchedig Ddr / Rev Professor D. Ben Rees.

The Belgian Connection: Emeritus Professor Robert Lee.

 Cadeirydd/Chair: Dr Arthur Thomas, Lerpwl.

 Ail Sesiwn /Second Session 12.00-1.00.  Cymdeithas Anrhydeddus y Cymmrodorion a sefydlwyd yn 1751  /Honourable Society of the Cymmrodorion.

 Darlith yn Gymraeg gan yr ysgolhaig ar bardd/ Lecture by Professor Peredur Lynch, University of Bangor, on HEDD WYN ar Cyhoedd : Y Bardd Trwm dan bridd tramor.
        (in Welsh with translation facilities)
 Cadeirydd / Chair: Emeritus Professor Prys Morgan, President of the  Honourable Society of  Cymmodorion.

 

 Awr dda  i Ginio /LUNCH 1.00-2.05

 Trydydd sesiwn /Third Session: 2. 10-3.00  (Lecture in English)

      Dr Huw Edwards, London, on DAVID LLOYD GEORGE
   Cadeirydd /Chair: Dafydd Llywelyn Rees, Llundain.

 Pedwerydd Sesiwn /Fourth Session: 3.00- 3-50 (in Welsh)

      Cadeirior Bardd am gerdd neu gerddi ( dim mwy na 100 llinell)  ar y testun  Hedd Wyn/Chairing of the winning  Welsh language poet  Poet. Rhoddir y Gadair gan Gymdeithas Hedd  Wyn , Fflanders a hefyd 100  er cof am Alwyn Thomas  gan ei rieni Hilda a Brian Thomas, Lerpwl .
      Y Prifardd Geraint Lloyd Owen, Archdderwydd Cymru fydd yn  gofalu am y Cadeirio.
      Traddodir Feirniadaeth: Dr Robin Gwyndaf, Cardiff ar  ei ran ef ar Prifardd Sion Aled, Wrecsam.
 Can y Cadeirio yng ngofal  y Betheliaid  :Mrs Anne M. Jones, Mrs Rhianon Liddell, Mrs Margaret Anwyl Williams a  Mr R.Ifor Griffith / Cyfeilydd Parchedig Robert Parry, Wrecsam.
Cyfarch y bard: Norman Closs   Parry, Treffynnon.
 Arweinydd  y Sesiwn : Mr Rodrick Owen, Lerpwl.

 Pumed  Sesiwn /Fifth session: 4.15-5.00  Dadorchuddio /  Unveiling of the Hedd Wyn Memorial

                            

 I lywior Seremoni/  Compere: Dr Huw Edwards.

I siarad/ to speak:

The Mayor of Birkenhead

Mr Frank Field. M.P.

Emeritus Professor Robert Lee

Mr Carwyn Jones, AC  First Minister of Wales

Mrs Mair Rees Jones  ar ran y Gymdeithas leol / The Birkenhead Welsh Society

Professor D.Ben Rees  a ran y Gymdeithas a fun paratoir Wyl/ Merseyside Welsh Heritage Society

Cyflwynir englynion  R.Williams Parry I Hedd Wyn  gan Gor Meibion Bara Brith o Ynys Mon  /  The Bara Brith Choir from Anglesey will sing  at the ceremony.
 

5.15-6.00      TEA
 

 Chweched  Sesiwn / Sixth Session: 6.15-7.00   Coroni  y Beirdd Ieuainc  ( 11 - 20  mlwydd oed)  ar  gerdd neu gerddi ( dim mwy na 50 llinell) / not more than 50 lines on a poem or poems in English  on  Hero. The same for young Welsh poets in the welsh Language/ Disgwylir Ir bardd  ifanc lunio  cerdd neu gerddi ar yr Arwr yn Gymraeg  Bydd Archdderwydd Cymru yn gofalu am y ddefod. A thraddodir y feirniadaeth gan Aled Lewis E vans ar ei ran ef aI gyd-feirniaid. Crowning of the Welsh language Poet in the Welsh Language  by the Archdruid . The Crowning of  the poet for the English poem will be conducted  by a member of the Gadair Ddu  Committee.  Alun Tal
 Lan  ( Alun Evans )  of  Pandy Tudur  has been asked to sing at the crowning of the poets
 The adjudication will be  given by Professor Deryn Rees-Jones on behalf of her and her fellow poet, Eleanor Rees.

 Beiriniaid  am y Goron Saesneg ( rhoddedig gan y Parchedig D.Ben Rees a Mrs Meinwen Rees )  a gwobr o 50 ( rhoddedig gan Dr J.G.Williams )  /Adjudications: Professor Deryn Rees Jones  and Eleanor Rees  (English);

 Beirniad am  y Goron Gymraeg   ( rhoddedig  gan deulu Gwilym Prys -Davies ( 1923-2017 ).a 50 ( rhoddedig gan Mrs Beryl Williams, Lerpwl ). Sef       Aled Lewis Evans , Wrecsam, Mrs Nan Hughes Parry a Dr Pat Williams, Lerpwl (Welsh).

 Arweinydd y Sesiwn : Dr D.Ben Rees

 

Seithfed Sesiwn/Seventh Session: 7.15-8.00   Cr Ieuenctid Mn ( o 6 i 16 mlwydd oed )  o dan arweiniad  Mari Lloyd Pritchard . Dymar Cor a ennillodd y brif wobr am Gor plant yn Eisteddfod Rhyngwladol Llangollen 2016.  Bur Cor mewn bodolaeth am ddeng mlynedd

                   

 Cadeirydd:/ Chairman Dr John G.Williams, Lerpwl.

 Arweinydd y Sesiwn : Brian Thomas

 Wythfed Sesiwn /Eighth Session: 8.30-10.00  CYNGERDD/CONCERT  o dan arweiniad  Geraint Roberts, Prestatyn 

                   Cr Rygbi Gogledd Cymru/North Wales Rugby Choir
 Unawdwyr / Soloists  Dylan Cernyw  ( Telyn/ Harp )  a  Huw Ynyr ( Rhydymain ) , tenor.                                              Cadeirydd: Mr Hywel Roberts, Caernarfon .

                                       Compere: Meurig Rees

 Cyfarwyddid  I fynychwyr yr  Wyl  :

 Digon o le i barcio ceir o fewn  meysydd parcio yr Ysgol  ar bysiau yn y  ffyrdd cyfagos  / Room to park your car in the schools car park. And the buses  in the adjoining streets.

 

 Darperir bwyd am bris rhesymol yn ystod y dydd gan  gwmni  lleol  a cheir cymhorth  gan ddisgyblion hynaf yr Ysgol / Refreshment will be prepared by local caterers  and sold by young students of the Wirral Hospital School.

 

BORE SUL / SUNDAY MORNING  10 September 2017 yng nghapel Eglwys Bresbyteraidd  Cymru, Seion,Laird Street, Penbedw/Birkenhead

10.45-12.00: Bilingual Service   Rev. Dr Ben Rees and Ministers ( Rev Dr Gwynne Parry, Rev  Steve Pierce, Formby,   Rev  Victor Edwards and aled  Lewis Evans, Wrexham  and mrembers of  Merseyside Welsh Heritage  Society  and Cor Rygbi Gogledd Cymru will participate  / Gwasanaeth Dwyieithog gyda Chor Rygbi Gogledd Cymru. ( Arweinydd/Conductor- Geraint Roberts )  yn cymeryd rhan. Organist: Terry ONeill, Birkenhead

12.151.45:  LUNCH/  Cyfle am ginio  am y pris  o  6

2.00-3.30:    Cymanfa Ganu / Singing Festival Yn y Gymanfa hon ceir  cyfraniadau gan   Gor Orpheus Rhosllanerchrugog o dan arweiniad  

 

/Rhosllanerchrugog Orpheus Male Voice Choir
 

Arweinydd y Gymanfa /Conductor   Alwyn Humphreys, Caerdydd/ Cardiff.   Yng ngofal y Defosiwn : Parchedig  Greg  Cuff, Christ Church, Watterloo. Lywyddu  Dr D.Ben Rees . Gwr Gwadd    Dr Goronwy Wynne, Licswm  Organydd/ Organist: Mr Goronwy Humphreys, Wallasey.
 

   Entrance to the Festival  on 9-9-2017 by the Festival Programme ( Pris/ Price  10) . Rhaglen ar werth  15 Awst .  Tocynnau ar werth ar  Gorffennaf  20 -------- Ticket to both Concerts - 10. can be bought from benatgarthdrive@talktalk.net or Dr  Arthur Thomas

 

 


 

Earlier Events


 

Gŵyl Mimosa

 

(Nos Wener Mai 29 i bnawn Sul, Mai 31, 2015) yn Lerpwl o dan nawdd
Cymdeithas Etifeddiaeth Cymry Glannau Mersi.

Trefnwyd y rhaglen ganlynol:

NOS WENER, 29 MAI 2015 yn Neuadd Canolfan y Crynwyr (Quakers Meeting House, School Lane) yng
nghanol y ddinas am 7.30 or gloch pryd y ceir Noson ar
cefndir a chyflwyno y Mimosa.
Ceir cyfraniadau yn Gymraeg a Saesneg gan Dr. D. Ben Rees (cefndir), Wayne Jones, Llandeilo (y llun ar print),
Susan Wilkinson, Toronto,
Mimosa a Ian Pollitt o Peel Holdings ar Yfory, ar Dadorchuddio.
Y Cadeirydd (iw ddewis)

SADWRN, 30 MAI
Bore Sadwrn ceir dewis
a) Cerdded o Otterspool i Doc Albert
(5 milltir) yng nghwmni Cymdeithas Edward Llwyd dan arweiniad Alun Davies
b) Dwy sesiwn yn Amgueddfa Morwrol Lerpwl (Merseyside Maritime Museum).
I gasglu erbyn 10.15 or gloch. Traddodir Darlith ar Arloeswyr y Mimosa gan Elvey MacDonald, Llanrhystud.

11-20 - 11.45 Toriad am baned.

11.45 - 12.45 Seiat Holi yng nghwmni Prif Weinidog cymru, carwyn jones, Marli Pugh, gaiman,
Iris Roberts a Wendell davies or Wladfa.
Holwr: Yr Athro D. Ben Rees
Bydd angen tocyn neu talu wrth y drws yn y bore.

3 or gloch DADORCHUDDIO Y GOFEB ger Swyddfa Peel Holdings ac ymyl Doc Princes (ffordd yn mynd
heibio Crowne Plaza rhoddir y cyfarwyddiadau yn y rhifyn nesaf).
Y Seremoni yng ngofal Dr. Huw Edwards, Llundain a cheir cyfraniadau gan Prif Weinidog Cymru, Carwyn Jones, AC.,
Llysgennad Ariannin, Cadeirydd Cymdeithas Etifeddiaeth. Cenir gan Hogiaur Whilber (Gaiman) ac eraill.

Nos Sadwrn am 7.30 or gloch yng Nghapel Methodistiaid Saesneg, Elm Hall Drive, Allerton (ger Penny
Lane) yng nghwmni
cr Merched edeyrnion (Arweinydd: Manon Easter Lewis).
Llywydd: Yr Athro Huw Rees.
Tocynnau ar gael erbyn Ebrill 1.

Sul, Mai 31, 2015
Oedfar Mimosa am 10.30 ym Methel.
Llywydd: Dr. D. Ben Rees.
I bregethu: Parchg. R. W. Jones, BA, Wrecsam.
O 12 or gloch i 1.45 darperir lluniaeth a chyfle i gymdeithasu yng Nghanolfan y Cymry (mynediad Auckland Road).
Darperir hyn gan chwiorydd capel Presbyteraidd Bethel.
2 or gloch Cynhelir cYMANFA gANu o dan ofal Mr. R. Ifor Griffith. Llywydd: David Mawdsley, Bodfari.
Os daw Plant Ysgol Gymraeg Trelew ceir cyfle iddynt bore a pnawn.

Ceir gwybodaeth yn y rhifyn nesaf or Angor a bydd Llawlyfr yrW yl allan ar ddydd Gwener, 1 Mai.
Anfoner amdano (pris 3 trwyr post) i Dr. D. Ben Rees, 32 Garth Drive, Liverpool L18 6HW erbyn Ebrill 25 neu
benatgarthdrive@talktalk.net

 

Rhaglen 2014/2015

2015 Mimosa

Can mlynedd a hanner i 2015 hwyliodd Y Mimosa o Lerpwl ar Fai 28 gyda 160 o Gymru gan lanio wyth wythnos wedyn ym Mhorth Madryn. Ar l dioddef llawer argyfwng a chaledi aed ymlaen i sefydlu Y Wladfa syn dal mewn bodolaeth. Y bwriad felly yw gosod cofeb addas ar Pier Head ac mae Cyngor y Ddinas yn barod i ystyried yr awgrym.

Bydd manylion pellach yn ymddangos yn y dyfodol.


Swyddogion

Cadeirydd: Dr D. Ben Rees
Ysgrifennydd: Dr Arthur Thomas
Trysorydd: Ms Rachel Gooding
Aelodau or Pwyllgor: Mrs Elin Boyd; Mrs Nan Hughes Parry; Mr Brian Thomas; Mrs Beryl Williams;
Dr Pat Williams.
 

Cyfarfodydd/Gŵyliau

Feu cynhelir yn y Ganolfan, Bethel, Heathfield Road/Auckland Road, Allerton, Liverpool L15.  (Cliciwch yma am fap)
 

Cysylltwch ni

Dr D. Ben Rees BenatGarthDrive@talktalk.net
Dr Arthur Thomas ArthurThomas1@talktalk.net